Касбҳо бо забони англисӣ
Чаро ин мавзӯъ муҳим аст
Саволи «Шумо чӣ кор мекунед?» пас аз ному синну сол яке аз аввалин саволҳоест, ки дар сӯҳбат бо шахси нав шунида мешавад. Дар мусоҳиба барои кор, дар пур кардани варақа, дар шиносоӣ бо ҳамсоя — ҳамаҷо номи касбҳо лозим мешавад. Дар ин саҳифа касбҳои маъмул аз рӯи соҳаҳо ҷамъ оварда шудаанд, бо талаффуз ва тарҷумаи тоҷикӣ, инчунин чанд қоидаи грамматикӣ, ки бе онҳо гуфтани «ман муаллимам» ба забони англисӣ дуруст намебарояд.
Талаффуз дар қавсҳои чоркунҷа оварда шудааст. Аломати [ː] дарозии садонокро нишон медиҳад, аломати [ˈ] пеш аз ҳиҷои задаистода меистад.
Маориф, илм ва тиб
| Калима | Тарҷума |
|---|---|
| teacher [ˈtiːtʃə] | муаллим |
| student [ˈstjuːdnt] | донишҷӯ |
| pupil [ˈpjuːpl] | хонанда, талаба |
| scientist [ˈsaɪəntɪst] | олим |
| doctor [ˈdɒktə] | духтур |
| nurse [nɜːs] | ҳамшираи шафқат |
| dentist [ˈdentɪst] | духтури дандон |
| vet [vet] | байтор |
Дар калимаи doctor [ˈdɒktə] ҳиҷои охир -or бо садои кӯтоҳ ва норавшани [ə] хонда мешавад, на «доктор». Ҳамин қоида дар ҳамаи калимаҳои бе зада бо -or ва -er амал мекунад: teacher, driver, actor.
Калимаи vet шакли кӯтоҳшудаи veterinarian аст. Дар гуфтугӯ қариб ҳамеша шакли кӯтоҳро истифода мебаранд.
Хизматрасонӣ ва тиҷорат
| Калима | Тарҷума |
|---|---|
| shop assistant [ˈʃɒp əˌsɪstənt] | фурӯшанда (дар мағоза) |
| waiter [ˈweɪtə] | пешхизмат |
| cook [kʊk] | ошпаз |
| baker [ˈbeɪkə] | нонпаз |
| butcher [ˈbʊtʃə] | қассоб |
| hairdresser [ˈheədresə] | сартарош |
| driver [ˈdraɪvə] | ронанда |
| accountant [əˈkaʊntənt] | муҳосиб |
| manager [ˈmænɪdʒə] | мудир, менеҷер |
| businessman [ˈbɪznəsmən] | соҳибкор |
Калимаи cook ҳам феъл аст — «пухтан», ҳам исм — «ошпаз». Ба он -er илова кардан лозим нест: cooker [ˈkʊkə] маънои «плита, оташдон»-ро дорад, на одамро. Ин яке аз хатоҳои маъмул аст.
Дар butcher [ˈbʊtʃə] ҳарфи u на [ʌ], балки [ʊ] хонда мешавад — мисли put ва push.
Бинокорӣ, техника ва кишоварзӣ
| Калима | Тарҷума |
|---|---|
| builder [ˈbɪldə] | бинокор |
| engineer [ˌendʒɪˈnɪə] | муҳандис |
| electrician [ɪˌlekˈtrɪʃn] | барқчӣ |
| plumber [ˈplʌmə] | сантехник, устои қубур |
| mechanic [məˈkænɪk] | механик, устои мошин |
| programmer [ˈprəʊɡræmə] | барноманавис |
| farmer [ˈfɑːmə] | деҳқон, фермер |
| shepherd [ˈʃepəd] | чӯпон |
Се калимаи ин ҷадвал аз рӯи навишт хонда намешаванд. Дар plumber [ˈplʌmə] ҳарфи b баъд аз m хомӯш аст — мисли lamb ва climb. Дар shepherd [ˈʃepəd] ҳарфи h тамоман хонда намешавад. Дар mechanic [məˈkænɪk] бошад, ch ба [k] табдил меёбад.
Ба зада низ диққат диҳед: engineer [ˌendʒɪˈnɪə] задаро дар ҳиҷои охир мегирад, electrician [ɪˌlekˈtrɪʃn] — дар ҳиҷои сеюм.
Давлат, санъат ва ВАО
| Калима | Тарҷума |
|---|---|
| police officer [pəˈliːs ˌɒfɪsə] | корманди милитсия |
| firefighter [ˈfaɪəfaɪtə] | сӯхторхомӯшкун |
| soldier [ˈsəʊldʒə] | сарбоз |
| pilot [ˈpaɪlət] | халабон |
| journalist [ˈdʒɜːnəlɪst] | рӯзноманигор |
| writer [ˈraɪtə] | нависанда |
| artist [ˈɑːtɪst] | рассом |
| singer [ˈsɪŋə] | сароянда |
| musician [mjuˈzɪʃn] | навозанда, мусиқинавоз |
| actor [ˈæktə] | ҳунарпеша |
Дар writer [ˈraɪtə] ҳарфи w пеш аз r хонда намешавад — мисли write, wrong. Дар singer [ˈsɪŋə] садои [ɡ] шунида намешавад: ng як садои биниро медиҳад.
Мақоли a ва an пеш аз касб
Ин муҳимтарин қоидаи ин мавзӯъ аст. Дар забони тоҷикӣ мегӯем «Ман муаллимам» ва ягон калимаи иловагӣ лозим нест. Дар забони англисӣ бошад, пеш аз номи касб дар шумораи танҳо ҳатман мақоли a ё an меояд:
- I am a teacher. — Ман муаллимам.
- She is a doctor. — Ӯ духтур аст.
- My brother is an engineer. — Бародарам муҳандис аст.
An пеш аз калимае меояд, ки бо садои садонок сар мешавад: an engineer, an accountant, an actor, an artist. Қоида ба садо вобаста аст, на ба ҳарф.
Дар шумораи ҷамъ мақол намеояд: They are teachers. — Онҳо муаллиманд. We are students. — Мо донишҷӯем.
Чӣ тавр пурсидан ва ҷавоб додан
| Ибора | Тарҷума |
|---|---|
| What do you do? | Шумо чӣ кор мекунед? (касбатон чист?) |
| What's your job? | Кори шумо чист? |
| Where do you work? | Шумо дар куҷо кор мекунед? |
| I'm a nurse. | Ман ҳамшираи шафқатам. |
| I work in a hospital. | Ман дар беморхона кор мекунам. |
| I work as a driver. | Ман ронанда шуда кор мекунам. |
| I work for a big company. | Ман дар як ширкати калон кор мекунам. |
| I'm a student at university. | Ман донишҷӯи донишгоҳам. |
| I'm looking for a job. | Ман кор меҷӯям. |
| I'm retired. | Ман нафақахӯрам. |
Саволи What do you do? маънои «ҳозир чӣ кор карда истодаед?»-ро надорад. Ин савол маҳз дар бораи касб ва ҷои кор аст. Барои «ҳозир чӣ кор карда истодаед?» мегӯянд: What are you doing?
Ба пешояндҳо диққат диҳед: work as — бо касб (as a teacher), work in ё at — бо ҷой (in a bank, at a school), work for — бо ширкат ё корфармо (for a bank).
Касб аз феъл: пасвандҳои -er, -or, -ist, -ian
Бисёр номҳои касб аз феъл ё исм бо ёрии пасвандҳо сохта мешаванд. Агар ин пасвандҳоро донед, калимаҳои навро осонтар мефаҳмед:
- -er: teach «омӯзондан» → teacher, drive → driver, build → builder, write → writer, bake → baker.
- -or: act «бозӣ кардан» → actor, translate «тарҷума кардан» → translator «тарҷумон».
- -ist: journal → journalist, art → artist, science → scientist.
- -ian: music → musician, electric → electrician. Дар ин калимаҳо -cian ҳамчун [ʃn] хонда мешавад.
Дар забони англисии имрӯза бештар калимаҳоеро истифода мебаранд, ки ба мард ё зан вобаста нестанд: police officer ба ҷои policeman, firefighter ба ҷои fireman. Калимаҳои doctor, teacher, driver барои мард ҳам, барои зан ҳам якхелаанд.
Хатоҳои маъмул
Партофтани мақол. «I am teacher», «He is engineer» — хатои аз ҳама маъмул. Пеш аз касб дар шумораи танҳо a ё an лозим аст.
«Cooker» ба ҷои «cook». Cooker асбоби ошхона аст, одам cook ё chef [ʃef] ном дорад.
Хондани ҳарфҳои хомӯш. «Пламбер», «шепхерд» — дар ҳарду калима як ҳарф хонда намешавад: [ˈplʌmə], [ˈʃepəd].
Омехта кардани what do you do ва what are you doing. Аввалӣ дар бораи касб, дуюмӣ дар бораи ҳамин лаҳза.
Чӣ тавр машқ кардан
Дар бораи худ ва оилаатон се-чор ҷумла нависед: I am a … . My father is a … . My sister works as a … in a … . Ҷумлаҳоро баланд хонед ва ба мақол ва пешояндҳо диққат диҳед.
Баъд касбҳоро аз рӯи пасванд гурӯҳбандӣ кунед: ҳамаи калимаҳои бо -er, бо -or, бо -ist ва бо -ian-ро алоҳида нависед. Ҳамин тавр қолабҳо зудтар дар хотир мемонанд.
Дар охир худро санҷед: ба ҳар касби ин саҳифа a ё an-и дурустро гузоред ва ҳар калимаро бо задаи дуруст талаффуз кунед. Агар an engineer, an accountant ва a plumber бе хато гуфта шаванд, мавзӯъ аз худ шудааст.
